Hook
Ngày 13 tháng 8 năm 2025, Justin Drake – nhà nghiên cứu cốt lõi của Ethereum Foundation – đăng một dòng tweet ngắn: "Sau 8 năm nghiên cứu, chúng tôi kết luận: Ethereum sẽ không sử dụng Poseidon hay bất kỳ SNARK-friendly hash nào trên layer 1. Thay vào đó, chúng tôi chọn SHA2 và BLAKE2s, kết hợp với các hệ thống chứng minh trên trường nhị phân."
Trong vòng vài giờ, bài đăng đó đã gây ra một cơn sóng ngầm trong cộng đồng mật mã học và ZK. Nhưng trên thị trường, giá ETH gần như không động đậy. Điều đó cho tôi một tín hiệu rõ ràng: thị trường chưa hiểu chuyện gì đang xảy ra. Và đó chính là lúc một Data Detective như tôi cần lên tiếng.
Context
Poseidon là một hàm băm được thiết kế đặc biệt để hoạt động hiệu quả trong các mạch SNARK. Từ năm 2018, Ethereum Foundation đã tài trợ cho nghiên cứu về Poseidon và các SNARK-friendly hash, với hy vọng tối ưu hóa chi phí chứng minh cho các ZK-Rollup và các ứng dụng layer 2. Hàng loạt dự án lớn như zkSync, Scroll, Polygon zkEVM đã xây dựng hệ thống của họ dựa trên Poseidon hoặc các biến thể của nó.
Nhưng bức tranh mật mã học đang thay đổi. NIST – cơ quan tiêu chuẩn hóa của Mỹ – đang trong quá trình chọn lựa các thuật toán chữ ký hậu lượng tử. Vào tháng 7 năm 2025, hai ứng viên sáng giá là HAWK (dựa trên lattice) và SQIsign (dựa trên isogeny) đã bị tấn công bởi các nhà nghiên cứu sử dụng AI. Justin Drake gọi đó là "more blood is coming" – một cảnh báo rằng các cấu trúc mật mã mới nổi có thể không an toàn như chúng ta tưởng.
Trong bối cảnh đó, Ethereum Foundation đưa ra một quyết định mang tính cách mạng: từ bỏ Poseidon, quay về các hàm băm tiêu chuẩn như SHA2 và BLAKE2s, và thiết kế lại toàn bộ hệ thống chứng minh trên trường nhị phân (binary field) thay vì trường số nguyên tố lớn (large prime field). Công nghệ nền tảng là Binius – một hệ thống chứng minh do Benjamin Diamond và Jim Posen công bố năm 2023 – và Flock, một dự án chứng minh mới đang được phát triển.
Core
Hãy để dữ liệu tự kể chuyện. Tôi đã phân tích các thông số kỹ thuật từ bài báo của Diamond và Posen, kết hợp với tuyên bố của Drake, và đây là những gì tôi tìm thấy.
1. Hiệu năng: Đánh đổi chấp nhận được
Binius cho phép thực hiện khoảng 1 triệu lần gọi hàm băm SHA2 mỗi giây trên một máy tính xách tay thông thường. Con số này chậm hơn khoảng 100 lần so với thực thi trực tiếp trên CPU – nhưng đó là một sự đánh đổi có chủ đích. Trong khi đó, Poseidon có thể nhanh hơn gấp 10-20 lần trong mạch SNARK, nhưng lại phụ thuộc vào một cấu trúc đại số ít được kiểm chứng.
"Dữ liệu không cảm xúc, nhưng tôi thì có." Và cảm xúc của tôi ở đây là: sự khác biệt về hiệu năng giữa Poseidon và SHA2 trên Binius là không đáng kể so với lợi ích bảo mật mà chúng ta nhận được. Khi bạn đang xây dựng layer 1 của một hệ thống trị giá hàng trăm tỷ đô la, việc chọn một hàm băm đã được kiểm chứng qua 20 năm tấn công là một quyết định sáng suốt.
2. An ninh hậu lượng tử: Tại sao SHA2 lại thắng
Trong mô hình lượng tử, thuật toán Grover có thể giảm độ an toàn của SHA2-256 từ 256 bit xuống còn 128 bit – vẫn nằm trong ngưỡng chấp nhận được cho đến năm 2040. Nhưng Poseidon, với cấu trúc đại số đơn giản, có thể dễ bị tấn công bởi các phương pháp đại số lượng tử tiên tiến hơn. Chưa có bằng chứng nào cho thấy Poseidon đã bị phá vỡ, nhưng nguyên tắc "minimal assumptions" của Ethereum Foundation là: chỉ dựa vào những thứ đã được thử thách bởi thời gian.
3. Lộ trình: 2025 → 2028
Đây là điểm yếu nhất của kế hoạch. Justin Drake công bố một "strawmap" – một lộ trình sơ bộ: leanVM (một máy ảo mới hỗ trợ trường nhị phân) dự kiến ra mắt năm 2027, và triển khai đầy đủ trên Ethereum mainnet vào năm 2028. Ba năm là một khoảng thời gian rất dài trong thế giới crypto. Công nghệ có thể thay đổi, các cuộc tấn công mới có thể xuất hiện, và quan trọng nhất: các dự án ZK hiện tại sẽ phải đối mặt với một quyết định khó khăn.
Contrarian
Góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn đưa ra ở đây là: việc Ethereum từ bỏ Poseidon không phải là một sự thừa nhận rằng Poseidon không an toàn, mà là một sự khẳng định rằng Ethereum muốn an toàn hơn tất cả.
Nhiều người sẽ nghĩ: "Nếu Poseidon vẫn an toàn, sao phải thay đổi?" Câu trả lời nằm ở chi phí cơ hội. Ethereum đang đánh cược rằng trong 10-20 năm tới, các cuộc tấn công lượng tử và AI sẽ trở nên tinh vi hơn, và việc dựa vào một hàm băm chưa được kiểm chứng lâu dài là một rủi ro không đáng có. Đây không phải là một quyết định kỹ thuật đơn thuần, mà là một quyết định triết học: chọn sự chắc chắn thay vì sự hiệu quả.
Nhưng có một góc tối mà ít người nói đến: các dự án ZK hiện tại đang bị mắc kẹt trong một cái bẫy chi phí chìm. Họ đã đầu tư hàng triệu đô la vào việc tối ưu hóa mạch Poseidon, xây dựng hardware accelerator, và đào tạo kỹ sư. Nếu Ethereum layer 1 chuyển sang SHA2, các dự án này sẽ phải đối mặt với một lựa chọn: hoặc giữ nguyên Poseidon và mất đi khả năng tương tác trực tiếp với các chứng minh từ layer 1, hoặc chuyển đổi sang SHA2 và mất đi lợi thế hiệu năng.
"Dữ liệu không cảm xúc, nhưng tôi thì có." Và cảm xúc của tôi lúc này là một nỗi lo lắng: liệu các nhà phát triển ZK có nhận ra rằng họ đang đi trên một con đường một chiều?
Takeaway
Tuần tới, hãy theo dõi hai tín hiệu: thứ nhất, nếu bất kỳ dự án ZK lớn nào (zkSync, Scroll, Linea) công bố kế hoạch hỗ trợ SHA2 trong hệ thống chứng minh của họ, đó là dấu hiệu cho thấy họ đã nhìn thấy tương lai. Thứ hai, nếu giá ETH bắt đầu phản ứng với câu chuyện hậu lượng tử – điều mà tôi cho là chưa xảy ra ngay lập tức – đó sẽ là cơ hội cho những ai sẵn sàng chờ đợi.
Còn bây giờ, hãy nhớ rằng: trong thế giới mật mã học, sự thận trọng không bao giờ là lỗi thời. Ethereum vừa đặt cược toàn bộ tương lai của mình vào một canh bạc "chậm mà chắc". Liệu đó có phải là nước cờ đúng? Tôi chưa có câu trả lời, nhưng tôi đang theo dõi sát sao. Và dữ liệu, cuối cùng, sẽ lên tiếng.
