Đầu năm 2017, tôi đổ 2 ETH vào ICO của Aragon. Lúc đó tôi 24 tuổi, sống ở Vienna, và tin rằng DAO sẽ giải phóng con người khỏi sự kiểm soát tập trung. Tôi viết bài trên Medium, giải thích blockchain như một phong trào xã hội. Khi ANT lên sàn, tôi thu về 50 ETH. Nhưng thứ tôi giữ lại không phải tiền — mà là một niềm tin: phi tập trung không chỉ là công nghệ, nó là cách tổ chức lại thế giới.
Bảy năm sau, tôi đọc tin TSMC đầu tư 100 tỷ USD vào Mỹ. Đó là khoản đầu tư nước ngoài lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ. Họ sẽ xây ba nhà máy ở Arizona, sản xuất chip 2nm và 3nm. Apple, NVIDIA, AMD sẽ có nguồn cung an toàn hơn. Các chuyên gia nói: đây là chiến lược giảm rủi ro địa chính trị từ Đài Loan. Nhưng tôi thấy một câu chuyện khác — một câu chuyện về sự tập trung đang tự bảo vệ mình.
Context: Tại sao TSMC phải làm điều này?
TSMC sản xuất 90% chip tiên tiến nhất thế giới. Một nhà máy ở Đài Loan, một ở Đài Loan. Nếu xảy ra xung đột, chuỗi cung ứng toàn cầu sụp đổ. Vì thế Mỹ ép TSMC xây nhà máy trên đất Mỹ. Đây không phải tự nguyện — đó là áp lực chính trị. Và khoản đầu tư 100 tỷ USD là cái giá TSMC phải trả để giữ quyền tiếp cận thị trường Mỹ.
Nhưng hãy nhìn từ góc nhìn của một người đã sống qua DeFi Summer, NFT mania và bear market 2022. TSMC đang làm chính xác điều mà blockchain chống lại: tập trung hóa nguồn lực vào một điểm duy nhất.
Core: Phân tích kỹ thuật và giá trị
Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi với các giao thức DeFi, tôi thấy TSMC giống một smart contract có một điểm thất bại duy nhất. Nếu TSMC gặp vấn đề — chiến tranh, động đất, cấm vận — toàn bộ hệ sinh thái AI, điện toán đám mây, thậm chí cả bitcoin mining đều ngừng hoạt động. 100 tỷ USD đầu tư vào Arizona tạo ra một “bản sao” của nhà máy Đài Loan, nhưng nó vẫn là một điểm duy nhất: TSMC.
Trong thế giới Web3, chúng tôi gọi đó là single point of failure. Khi một giao thức DeFi có quá nhiều TVL tập trung vào một pool, chúng tôi audit và khuyên phân tán. Nhưng thế giới thực thì ngược lại: họ đổ thêm 100 tỷ USD để củng cố điểm yếu đó. Điều này phản trực giác.
Hãy nhìn vào kiến trúc của một zk-rollup. Nó phân tán dữ liệu, sử dụng bằng chứng không kiến thức để xác thực hàng ngàn giao dịch mà không cần một bên trung tâm. TSMC không làm điều đó. Họ xây một nhà máy lớn hơn, nhưng vẫn kiểm soát toàn bộ quy trình: từ thiết kế mask, sản xuất wafer đến đóng gói CoWoS. Mỗi bước đều phụ thuộc vào một công ty.
Tôi nhớ năm 2020, khi Uniswap airdrop UNI, tôi nhận 10.000 UNI và tổ chức meetup "DeFi cho người Vienna". Tôi nói với 50 người tham dự: DeFi không chỉ là giao dịch, nó là quyền tự chủ tài chính. Bây giờ, tôi thấy một nghịch lý: chính những công ty xây dựng nền tảng cho AI — như NVIDIA, Apple — đang tạo ra sự phụ thuộc sâu hơn vào TSMC.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác
Bạn nghĩ đầu tư 100 tỷ USD là giải pháp? Tôi cho rằng đó là một miếng vá tạm thời. Công nghệ thực sự sẽ không đến từ việc xây thêm nhà máy, mà từ việc phi tập trung hóa sức mạnh tính toán.
Hãy nhìn vào zk-rollups. Khi tôi chuyển hướng sang zkSync và StarkNet vào năm 2022, tôi tự viết một bài phân tích so sánh chi phí gas. Tôi nhận ra rằng: nếu chúng ta có thể xác thực hàng ngàn giao dịch off-chain và chỉ đưa một bằng chứng lên main chain, tại sao không áp dụng tương tự cho chip? Một mạng lưới các nhà máy nhỏ, kết nối qua blockchain, sử dụng bằng chứng tính toán để đảm bảo độ tin cậy? Đó là DePIN — Decentralized Physical Infrastructure Networks.
Tôi không nói đùa. Hãy nhìn vào Filecoin, Render Network, Helium. Họ đang chứng minh rằng tài nguyên vật lý có thể được phân tán và quản lý bằng token. Còn chip? Tại sao không có một mạng lưới các Fab nhỏ, mỗi Fab chuyên sản xuất một loại chip, kết nối qua Layer 2, dùng zk-proof để chứng minh chất lượng sản phẩm?
Đó là tương lai tôi thấy. Nhưng trước mắt, TSMC đang đi theo hướng ngược lại: tập trung hóa. Và điều đó tạo ra rủi ro lớn hơn cho toàn bộ ngành AI.
Takeaway: Tầm nhìn tiến bộ
Năm 2024, tôi làm cố vấn cho một quỹ đầu tư ở Vienna. Họ hỏi tôi: "Nên đầu tư vào đâu?" Tôi nói: "Đừng đặt cược vào TSMC. Hãy đặt cược vào các dự án xây dựng mạng lưới tính toán phi tập trung." Họ cười. Nhưng tôi biết: 10 năm nữa, khi AI cần sức mạnh chip gấp 100 lần hôm nay, một nhà máy 100 tỷ USD sẽ không đủ. Lúc đó, thế giới sẽ phải phi tập trung hóa sản xuất chip — giống như cách DeFi phi tập trung hóa tài chính.
Câu hỏi không phải là "liệu TSMC có xây nhà máy ở Mỹ không?" Mà là "liệu chúng ta có học từ blockchain và xây dựng một mạng lưới Fab phi tập trung hay không?" Tôi tin câu trả lời là có. Và tôi sẽ ở đó, để chứng kiến.
