Tôi đang ngồi ở một quán cà phê ở Kuala Lumpur, màn hình hiển thị biểu đồ Bitcoin với một đường chéo màu xanh lá cây đẹp đến khó tin.
Bên cạnh đó là tab tin tức từ Crypto Briefing – một tờ báo chuyên về crypto, nhưng sáng nay nó đăng một bài về Trump. Về việc ông ấy tăng cường tín hiệu hành động quân sự chống Iran.
Tôi dừng thìa cà phê giữa không trung.
Đây không phải là lần đầu tiên tôi thấy điều này. Năm 2020, Trump ra lệnh ám sát Soleimani, Bitcoin tăng vọt từ 7.000 lên 9.000 USD trong vài ngày. Khi đó, thị trường gọi nó là “tài sản trú ẩn an toàn”. Nhưng lần này có gì khác? Hay chúng ta chỉ đang nhìn vào cùng một narrative cũ được gói trong một lớp vỏ mới?
— Root: Khám phá narrative “chiến tranh Iran” trong thị trường crypto.
Bối cảnh: Một câu chuyện đã cũ nhưng chưa bao giờ chết
Hãy đặt mình vào tháng 5 năm 2024. Thị trường crypto đang ở đỉnh cao của chu kỳ bull run thứ ba. Bitcoin vừa chạm mức 73.000 USD sau khi ETF spot được phê duyệt tại Mỹ. Các nhà đầu tư tổ chức đổ xô vào, từ BlackRock đến Fidelity. Mọi người đều nói về “sự chấp nhận chính thống” và “kỷ nguyên mới của tài sản kỹ thuật số”.
Nhưng bên dưới bề mặt, có một dòng chảy ngầm. Đó là sự bất ổn địa chính trị. Nga-Ukraine vẫn kéo dài. Trung Đông sôi sục. Và bây giờ, Trump – người đang chạy đua tổng thống – lại phát tín hiệu về Iran.
Crypto Briefing dẫn lời một nguồn tin giấu tên: Trump đang cân nhắc tăng cường hành động quân sự chống Iran, trong bối cảnh thỏa thuận hạt nhân (JCPOA) gần như sụp đổ hoàn toàn. Thông tin này không đến từ New York Times hay Reuters. Nó đến từ một trang tin crypto.
Ngay lập tức, tôi thấy một pattern quen thuộc. Năm 2019, khi Trump rút khỏi thỏa thuận Iran và tái áp đặt trừng phạt, giá Bitcoin tăng từ 4.000 lên 13.000 USD chỉ trong vài tháng. Các nhà phân tích khi đó giải thích: “Sự bất ổn địa chính trị đẩy vốn vào tài sản phi tập trung.”
Nhưng đó có phải là toàn bộ câu chuyện? Hay chỉ là một narrative do chính thị trường tạo ra để biện minh cho sự tăng giá?
Cốt lõi: Cơ chế narrative và tâm lý đám đông
Tôi đã dành 19 năm để săn lùng những câu chuyện thị trường. Và tôi nhận ra một điều: Thị trường crypto phản ứng với các sự kiện địa chính trị không phải vì lý do kinh tế vĩ mô thực sự, mà vì nó phục vụ một narrative có sẵn.
Hãy nhìn vào dữ liệu. Vào ngày 3 tháng 1 năm 2020, khi Mỹ ám sát Soleimani, Bitcoin tăng 5% trong 24 giờ. Vào ngày 8 tháng 1, khi Iran bắn tên lửa vào căn cứ Mỹ, Bitcoin giảm 10% rồi phục hồi. Sự biến động đó đến từ đâu?
Câu trả lời: từ tâm lý “mua tin đồn, bán sự kiện”. Tin đồn về chiến tranh Iran xuất hiện, các nhà đầu tư crypto nhảy vào mua Bitcoin như một “nơi trú ẩn”. Khi sự kiện xảy ra, họ bán ra để chốt lời.
Đó là một vòng lặp narrative. Và Trump, dù vô tình hay cố ý, đang kích hoạt nó một lần nữa.
Nhưng lần này, có một biến số mới: stablecoin. Năm 2020, thị trường stablecoin chỉ có USDT và USDC với tổng vốn hóa dưới 10 tỷ USD. Năm 2024, tổng vốn hóa stablecoin đã vượt 150 tỷ USD. PYUSD của PayPal, FDUSD, DAI (của MakerDAO) – tất cả đều đang chơi một trò chơi khác.
Khi Mỹ đe dọa Iran, điều gì xảy ra với các stablecoin bị neo vào USD? Liệu chúng có bị ảnh hưởng bởi lệnh trừng phạt? Hay ngược lại, người dân Iran và các nước trong khu vực sẽ đổ xô vào stablecoin để tránh sự mất giá của đồng nội tệ?
Dựa trên kinh nghiệm tư vấn narrative cho các quỹ đầu tư, tôi nhận thấy một hiện tượng thú vị: Khi căng thẳng leo thang ở Trung Đông, lượng giao dịch USDT trên các sàn P2P tại Iran, Afghanistan, Pakistan tăng mạnh. Năm 2022, khi Iran đối mặt với làn sóng biểu tình, khối lượng giao dịch USDT tại đây tăng 400%. Đó không phải là đầu cơ. Đó là nhu cầu thực tế để bảo vệ tài sản.
Nhưng thị trường crypto Mỹ – những người đang giao dịch Bitcoin và Ethereum trên Coinbase – không quan tâm đến điều đó. Họ chỉ thấy một cái cớ để mua vào.
Đây chính là điểm mù: Narrative “chiến tranh = Bitcoin lên” đã trở thành một meme mạnh đến nỗi nó tự hoàn thành lời tiên tri. Bất kỳ dấu hiệu leo thang nào cũng kích hoạt một làn sóng mua, bất kể logic kinh tế vĩ mô thực sự là gì.
Góc nhìn phản trực giác: Chiến tranh Iran thực sự có thể giết chết thị trường crypto
Tôi muốn đưa ra một lập luận đi ngược lại số đông.
Hầu hết mọi người cho rằng xung đột Mỹ-Iran sẽ đẩy giá crypto lên. Nhưng hãy nhìn vào bức tranh toàn cảnh. Nếu Mỹ thực sự tấn công Iran, điều đầu tiên xảy ra là giá dầu tăng vọt. Brent có thể chạm 150 USD/thùng. Điều này sẽ gây ra một cú sốc lạm phát toàn cầu, buộc Fed phải tăng lãi suất hoặc ít nhất là không giảm lãi suất. Và lãi suất cao là kẻ thù số một của tài sản rủi ro, bao gồm cả crypto.
Hãy nhìn vào mối tương quan giữa Bitcoin và Nasdaq trong năm 2022. Khi Fed tăng lãi suất, Bitcoin giảm 70%. Nếu chiến tranh Iran kích hoạt một cuộc khủng hoảng năng lượng, thị trường chứng khoán sẽ sụp đổ, và crypto sẽ đi theo.
Vậy tại sao mọi người lại nghĩ ngược lại? Bởi vì narrative “Bitcoin là nơi trú ẩn” mạnh hơn thực tế. Nó được xây dựng từ năm 2020, khi Bitcoin tăng trong khi chứng khoán giảm vì COVID. Nhưng đó là một sự kiện đặc biệt: COVID là một cú sốc cung-cầu, không phải là một cuộc chiến tranh.
Thực tế, trong mọi cuộc chiến tranh lớn từ sau Thế chiến II, vàng – không phải Bitcoin – mới là nơi trú ẩn cuối cùng. Vàng tăng trong chiến tranh vùng Vịnh 1991, chiến tranh Iraq 2003, và chiến tranh Nga-Ukraine 2022. Bitcoin chưa từng trải qua một cuộc chiến tranh thực sự với quy mô toàn cầu. Nó chỉ mới 15 tuổi.
Tôi đã chứng kiến điều này trong sự sụp đổ của Terra năm 2022. Khi thị trường hoảng loạn, mọi tài sản đều giảm – kể cả Bitcoin. Không có nơi trú ẩn nào cả. Chỉ có thanh khoản.
Vì vậy, narrative “Bitcoin lên khi chiến tranh” là một cái bẫy. Nó dựa trên một mẫu thống kê quá nhỏ và bỏ qua các yếu tố vĩ mô.
Takeaway: Câu chuyện tiếp theo là gì?
Trump đang chơi một ván bài địa chính trị. Ông ấy muốn tạo áp lực lên Iran để có lợi thế trong đàm phán. Nhưng thị trường crypto lại đọc nó như một tín hiệu mua.
Tôi không biết liệu chiến tranh có xảy ra hay không. Nhưng tôi biết một điều: Mỗi lần một sự kiện như thế này xuất hiện, hãy nhìn vào dòng tiền thực tế, đừng nhìn vào narrative.
Hỏi: Ai đang mua? Ai đang bán? Và tại sao?
Nếu bạn thấy dòng tiền thông minh (smart money) đang rút khỏi risk assets, đó là dấu hiệu. Nếu bạn thấy các quỹ đầu tư tổ chức đang mua vàng, đó là dấu hiệu.
Còn nếu bạn chỉ thấy những bài đăng trên Twitter kêu gọi “mua Bitcoin vì chiến tranh”, thì đó là lúc bạn nên cẩn thận.
Bởi vì trong thị trường crypto, câu chuyện hay nhất thường là câu chuyện lừa nhiều người nhất.
— Root: Khám phá narrative “chiến tranh Iran” trong thị trường crypto. — Root: Khám phá narrative “giá dầu và lạm phát” ảnh hưởng đến crypto. — Root: Khám phá narrative “Bitcoin là nơi trú ẩn” thực sự là một cái bẫy.
