Vào cuối tháng 7 năm 2025, Circle – công ty phát hành stablecoin USDC – đã hoàn tất thương vụ mua lại gần 1.000 bằng sáng chế và đơn đăng ký sáng chế liên quan đến blockchain từ IBM. Động thái này diễn ra ngay sau khi Visa công bố số liệu điều chỉnh về khối lượng giao dịch stablecoin, cho thấy USDC chiếm tới 70% tổng khối lượng thanh toán thực tế, đạt 1,79 nghìn tỷ USD chỉ trong tháng 6. Liệu đây có phải là bước ngoặt đưa USDC lên vị thế độc tôn trong thanh toán xuyên biên giới, hay chỉ là một vũ khí pháp lý đắt đỏ nhưng ít tác dụng thực tế?
Chi tiết thương vụ: Những con số biết nói
Theo thông tin từ Circle, số lượng bằng sáng chế được chuyển nhượng lên tới gần 700 gia đình bằng sáng chế (patent families), tương đương khoảng 1.000 bằng sáng chế và đơn đăng ký riêng lẻ. Những bằng sáng chế này chủ yếu xoay quanh các lĩnh vực: kết nối blockchain với hệ thống tài chính truyền thống, tuân thủ quy định (AML/KYC, trừng phạt), thanh toán xuyên biên giới, và cơ sở hạ tầng bảo mật blockchain. Đặc biệt, bằng sáng chế quan trọng nhất được tiết lộ có mã số US11599858B2, mô tả quy trình chuyển tài sản số và thanh toán ngoại tuyến theo thứ tự – một cơ chế kết hợp giữa on-chain và off-chain vốn đã được nhiều dự án stablecoin áp dụng nhưng chưa được bảo hộ. Một bằng sáng chế khác, US11676117B2, tập trung vào mạng xác thực tuân thủ, hỗ trợ các tiêu chuẩn ISO 20022 và sàng lọc trừng phạt.
Circle không công bố chi tiết tài chính của thương vụ, cũng không tiết lộ danh sách đầy đủ các số bằng sáng chế đã được chuyển nhượng. Điều này khiến giới phân tích đặt câu hỏi: liệu Circle có đang giữ lại một phần “đạn dược” bí mật để tối đa hóa hiệu quả trong các vụ kiện tiềm năng? Giám đốc pháp lý của Circle, bà Sarah Wilson, khẳng định: “Việc sở hữu kho bằng sáng chế này cho phép chúng tôi bảo vệ hệ sinh thái USDC trước các thách thức pháp lý, đồng thời tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững khi hợp tác với các ngân hàng lớn.”
Bối cảnh thị trường: USDC thống trị thanh toán thực tế
Chỉ vài ngày trước thông báo về thương vụ, Visa đã công bố báo cáo về “khối lượng giao dịch điều chỉnh” của stablecoin – một chỉ số do Visa tự phát triển để loại bỏ các giao dịch robot, nội bộ sàn và tự động lặp nhằm phản ánh gần đúng hoạt động thanh toán thực tế. Kết quả: tổng khối lượng điều chỉnh của tất cả stablecoin trong tháng 6 đạt khoảng 2,1 nghìn tỷ USD, tăng 125% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, USDC chiếm 70% (khoảng 1,47 nghìn tỷ USD), USDT chỉ 25%, phần còn lại thuộc về các stablecoin khác. Đây là lần đầu tiên USDC vượt xa USDT ở chỉ số phản ánh sức mua thực tế, mặc dù về tổng nguồn cung lưu hành, USDT vẫn dẫn đầu với khoảng 110 tỷ USD so với 55 tỷ USD của USDC.
Sự khác biệt giữa khối lượng điều chỉnh và nguồn cung lưu hành cho thấy một thực tế: USDC đang được sử dụng nhiều hơn cho các giao dịch thanh toán thực (chuyển tiền, thương mại quốc tế) trong khi USDT chủ yếu phục vụ giao dịch đầu cơ trên các sàn tập trung. Các ngân hàng như Standard Chartered và BNY Mellon gần đây cũng đã công bố tích hợp USDC vào dịch vụ quản lý tài sản và thanh toán xuyên biên giới của họ, tạo thêm động lực cho đà tăng trưởng này.
Phân tích chiến lược: Hào phòng thủ hay mở đường cho kiện tụng?
Theo nhận định của Clear Street, một công ty nghiên cứu đầu tư, thương vụ này mang tính chiến lược nhiều hơn là kỹ thuật. Các bằng sáng chế của IBM không bao gồm những đột phá về công nghệ cốt lõi (như thuật toán đồng thuận mới) mà tập trung vào các giải pháp tích hợp và tuân thủ. Do đó, giá trị của chúng nằm ở khả năng cung cấp “đòn bẩy” trong các cuộc đàm phán với ngân hàng, tổ chức tài chính, và đặc biệt là các đối thủ cạnh tranh. Clear Street lưu ý rằng bằng sáng chế không thể ngăn cản một đối thủ xây dựng hệ thống stablecoin hoàn toàn khác biệt về mặt kỹ thuật, nhưng có thể buộc họ phải xin cấp phép hoặc đối mặt với rủi ro kiện tụng.
Một điểm đáng chú ý: Circle vẫn duy trì quyền thương mại hóa các bằng sáng chế với IBM, đồng nghĩa với việc hai bên có thể cùng phát triển các giải pháp blockchain mới dành cho doanh nghiệp. Điều này giúp Circle có cơ hội tiếp cận mạng lưới khách hàng ngân hàng khổng lồ của IBM – một lợi thế “quyền chọn chiến lược” mà không stablecoin nào khác có được. Nếu Circle tận dụng tốt mối quan hệ này, họ có thể biến IBM thành đối tác thúc đẩy USDC vào hệ thống thanh toán toàn cầu thay vì đối thủ tiềm năng (như JPM Coin hay các sáng kiếm thanh toán khác từ IBM).
Tác động đến hệ sinh thái stablecoin: Cuộc chiến ba ngã?
USDC và USDT vốn là hai “ông lớn” trong thị trường stablecoin. Tuy nhiên, sự xuất hiện của OUSD (Open Stablecoin Dollar) do một nhóm phát triển mới công bố gần đây, với tuyên bố “tuân thủ đầy đủ và kiến trúc mở”, có thể tạo ra một thế lực thứ ba. Dù chưa có số liệu cụ thể, OUSD nhận được sự hậu thuẫn từ một số quỹ đầu tư lớn tại Mỹ và châu Âu, tập trung vào thị trường ngân hàng truyền thống. Với việc Circle sở hữu hàng trăm bằng sáng chế, OUSD sẽ phải rất thận trọng để không vi phạm khi xây dựng hạ tầng tuân thủ của mình.
Về phía Tether (USDT), dù vẫn chiếm ưu thế về nguồn cung, nhưng họ không có bằng sáng chế đáng kể nào về blockchain. Điều này khiến Tether đứng trước nguy cơ bị Circle sử dụng các bằng sáng chế này làm vũ khí kiện tụng hoặc gây áp lực thương mại. Tuy nhiên, Tether có lợi thế về thanh khoản toàn cầu và thị trường châu Á – nơi USDC chưa thể xâm nhập sâu. Cuộc chiến pháp lý có thể diễn ra trong tương lai, nhưng hiện tại cả hai đều tập trung vào mở rộng hệ sinh thái.
Góc nhìn từ ngân hàng truyền thống: Cửa mở cho thanh toán xuyên biên giới
Một trong những tín hiệu tích cực nhất từ thương vụ này là sự tham gia của các ngân hàng lớn. Standard Chartered gần đây đã kích hoạt dịch vụ đúc và mua lại USDC cho khách hàng doanh nghiệp tại Singapore, trong khi BNY Mellon mở rộng dịch vụ giám sát tài sản số bao gồm USDC. Việc sở hữu bằng sáng chế về kết nối blockchain với hệ thống tài chính truyền thống giúp Circle chứng minh với các ngân hàng rằng họ đã chuẩn bị sẵn sàng cho một hạ tầng tuân thủ đầy đủ, từ đó thúc đẩy các ngân hàng khác nhanh chóng tích hợp USDC.
Tuy nhiên, theo Clear Street, các bằng sáng chế này không thể ngăn cản một ngân hàng tự xây dựng stablecoin riêng (ví dụ như JPM Coin của JPMorgan). Vì vậy, Circle cần tận dụng triệt để lợi thế “người đi trước” và mối quan hệ với IBM để biến các ngân hàng thành đối tác lâu dài, thay vì chỉ là khách hàng sử dụng một lần.
Rủi ro và cơ hội: Những tín hiệu cần theo dõi
Mặc dù thương vụ được đón nhận tích cực, vẫn tồn tại những rủi ro đáng kể. Đầu tiên, tính hiệu lực thực tế của các bằng sáng chế chưa được kiểm chứng qua các vụ kiện. Nếu đối thủ chứng minh được rằng bằng sáng chế là quá rộng hoặc đã có giải pháp kỹ thuật tương tự tồn tại trước đó, giá trị của toàn bộ danh mục có thể bị suy giảm. Thứ hai, các ngân hàng lớn có thể tự xây dựng bằng sáng chế của riêng mình (thông qua mua lại các startup hoặc hợp tác với IBM) và vô hiệu hóa lợi thế của Circle. Thứ ba, chi phí duy trì và bảo vệ gần 1.000 bằng sáng chế là rất lớn, có thể ảnh hưởng đến dòng tiền của Circle nếu nguồn thu từ USDC không tăng trưởng như kỳ vọng.
Về cơ hội, Circle có thể biến danh mục bằng sáng chế thành nguồn thu thứ hai thông qua cấp phép cho các stablecoin khác (như OUSD, hoặc thậm chí là các ngân hàng muốn phát hành stablecoin riêng). Ngoài ra, nếu Circle khởi kiện thành công một đối thủ lớn (chẳng hạn Tether), điều này có thể tạo ra tiền lệ pháp lý có lợi và củng cố vị thế độc tôn của USDC trong mảng thanh toán tuân thủ.
Kết luận: Bước tiến lớn, nhưng chưa phải là chiến thắng cuối cùng
Thương vụ mua lại gần 1.000 bằng sáng chế IBM là một động thái chiến lược thông minh của Circle, giúp họ xây dựng một bức tường pháp lý vững chắc trong cuộc cạnh tranh giành thị trường thanh toán xuyên biên giới trị giá hàng nghìn tỷ USD. Kết hợp với số liệu ấn tượng từ Visa về khối lượng thanh toán thực tế của USDC, Circle đang khẳng định vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực stablecoin tuân thủ. Tuy nhiên, thành công cuối cùng phụ thuộc vào khả năng biến các bằng sáng chế từ “công cụ phòng thủ” thành “vũ khí tấn công” thực sự, và duy trì mối quan hệ đối tác chặt chẽ với các ngân hàng truyền thống.
Liệu các ngân hàng có thực sự chấp nhận USDC như một chuẩn mực thanh toán mới, hay họ sẽ tìm cách xây dựng hệ thống riêng? Câu trả lời có lẽ sẽ rõ ràng hơn trong vòng 12 tháng tới, khi các hợp đồng thương mại đầu tiên từ IBM và các ngân hàng bắt đầu được kích hoạt. Đối với cộng đồng crypto, thương vụ này mở ra một chương mới: nơi sức mạnh của bằng sáng chế có thể quan trọng không kém gì sức mạnh của code.
